Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: ΜΟΥΣEΙΟ

ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Το εκπολιτιστικό Σωματείο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ με την με αριθμό 12034/01.06.1993 πράξη της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Φωτεινής συζ. Παναγιώτη Κόκκα, σύστησε το κοινωφελές ίδρυμα ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ, και με πρόταση του Υπουργού Πολιτισμού και του Υφυπουργού Οικονομικών εγκρίθηκε η σύστασή του και κυρώθηκε ο νέος οργανισμός από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή. (ΦΕΚ 469/21.06.1994)

Ιστορία

Ο Αλέξανδρος Ιόλας και η Θεσσαλονίκη

Είναι αλήθεια ότι πάρα πολύ σημαντικά πράγματα ξεκινούν ανθρώπινα και απλά. Η παλιά φιλία του Αλέξανδρου Ιόλα με τη Μάρω Λάγια αλλά και η επιμονή της τελευταίας για τη δημιουργία ενός μουσείου σύγχρονης τέχνης στη Θεσσαλονίκη, μαζί με τη δραστική και άμεση συμμετοχή του Πέτρου Καμάρα, είναι η αφετηρία της «δωρεάς Ιόλα», η οποία συνολικά περιέλαβε σαράντα επτά έργα.

Από την πρώτη συζήτηση, το 1978, έγιναν πολλά, ενώ η ιδέα ενέπνευσε μια ομάδα ανθρώπων που δούλεψαν σκληρά ώστε σήμερα, το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης να είναι ένας θεσμός με οντότητα και εύρος και να εξακολουθεί να εμπνέει τα μέλη και τους πολυάριθμους φίλους και υποστηρικτές του.

Η Θεσσαλονίκη με τους ανθρώπους της σκλάβωσε τον Αλέξανδρο Ιόλα. Του θύμιζε την Αλεξάνδρεια, όπως έλεγε, ή διαισθάνθηκε ταυτόχρονα ότι η μοίρα θα συντηρούσε πάνω σ’ αυτή τη σχέση, σ’ αυτή την αόρατη κλωστή, την μνήμη του. Όχι στη φαντασία, αλλά απτά, με τα έργα που παρέδωσε στα χέρια τους. Ο ίδιος πίστευε, ούτως ή άλλως, ότι τα μουσεία είναι καλύτερα σε χέρια ιδιωτών, μακριά από κρατικές δεσμεύσεις. Όπως ο πολιτισμός, που για να υπάρξει δεν χρειάζεται κυβερνητικές αποφάσεις.

Ο Αλέξανδρος Ιόλας ήταν άνθρωπος της τέχνης, κοσμοπολίτης, διορατικός συλλέκτης, ικανός έμπορος. Νεαρός έφυγε από τη γενέτειρά του Αλεξάνδρεια στη δεκαετία του τριάντα, σπούδασε χορό στο Παρίσι και το Βερολίνο. Ως κορυφαίος χορευτής της Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης περιοδεύει την Ευρώπη και ανακαλύπτει τα νέα ρεύματα και ρυθμούς στη σύγχρονη τέχνη. Όταν ένα σοβαρό ατύχημα τον αναγκάζει να εγκαταλείψει το χορό, αποφασίζει να αφιερωθεί στη συλλογή έργων τέχνης. Ενθουσιάζεται από τον Max Ernst, στη συνέχεια από τον Rene Magritte και τον Victor Brauner.

 

Αλέξανδρος ΙόλαςΚείμενο Ιόλα

 

Αντιλαμβάνεται έγκαιρα ότι οι μεταπολεμικές Η.Π.Α. είναι έτοιμες να υποδεχθούν την ανήσυχη Ευρώπη. Η τέχνη αποκτά την αγορά της και τη δική της χρηματιστηριακή αξία. Δεν θα κάναμε λάθος να λέγαμε ότι ο Ιόλας συντέλεσε σ’ αυτό. Βασίζεται στο ένστικτό του και στις γνώσεις του, το έμπειρο μάτι του διακρίνει τα πάντα, τα πατρονάρει και τα προωθεί. Το 1953 ανοίγει την πρώτη του γκαλερί στη Νέα Υόρκη. Το ’63 στη Γενεύη, το ’64 στο Παρίσι, το ’65 στο Μιλάνο και λίγο αργότερα στη Μαδρίτη. Προέβαλε και καθιέρωσε καλλιτέχνες. Από τις γκαλερί του πέρασαν ονόματα σημαντικά, ανάμεσά τους οι Niki de Saint Phalle, Martial Raysse, Jean-Pierre Raynaud, Pino Pascali, Eliseo Mattiacci, Andy Warhol, Jean Tinguely, Roberto Crippa, Novello Finotti.

Το 1965 αποφασίζει να μεταφέρει την έδρα και την κατοικία του στην Αγία Παρασκευή, στην Αθήνα. Χτίζει το σπίτι του με προδιαγραφές μουσείου και γνωρίζει νέους καλλιτέχνες, συνεργάζεται και δένεται μαζί τους. Ανάμεσά τους ο Τάκις, ο Ακριθάκης, ο Τσόκλης, ο Παύλος. Τους ανοίγει το δρόμο για διεθνή σταδιοδρομία και αναγνώριση. Οι δεκαετίες '60, '70, '80, σημαδεύονται από τον Αλέξανδρο Ιόλα.

Αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, δυσανάγνωστη ως το τέλος. Όσο η τρέχουσα ηθική τον αρνείται τόσο ο ίδιος αντιδρά επιθετικά και απρόβλεπτα. Πληθωρικός και κυνικός δίνει και παίρνει πίσω. Ο Αλέξανδρος Ιόλας πεθαίνει το 1987 στην Ν. Υόρκη. Το όνειρό του για ένα "Μουσείο lόλα" στην Αθήνα έμεινε ανεκπλήρωτο. Η τεράστια και σπάνιας αξίας, καλλιτεχνικής και εμπορικής, συλλογή του, διάσπαρτη. Ένα μικρό της τμήμα βρίσκεται στο Centre Pompidou στο Παρίσι.

Η συνάντηση του Αλέξανδρου Ιόλα µε τη Θεσσαλονίκη αποκτά, ιδιαίτερη σημασία για την πόλη και την υστεροφημία του διορατικού συλλέκτη. Σήμερα στην Ελλάδα τίποτα δε θυμίζει το ευφυές και δημιουργικό του πέρασμα μόνον η συλλογή των 47 έργων που εκείνος δώρισε τότε, "σαν πυρήνα", για να ξεκινήσει τη ζωή του το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην πόλη µας.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Μ.Μ.Σ.Τ. µε πολύ χαρά αποφάσισε να τον τιμήσει δίνοντας το όνομά του στην τριώροφη πτέρυγα του μουσείου και αφιερώνοντάς του τον κατάλογο της μόνιμης συλλογής, η οποία περιλαμβάνει πλέον περισσότερα από χίλια έργα (πίνακες, γλυπτά, εγκαταστάσεις, συναρμογές, χαρακτικά, φωτογραφίες) µε την ελπίδα ότι θα παραμείνει ένα μουσείο αδέσμευτο, αντισυμβατικό και ανοικτό, ιδιότητες που εκτιμούσε ο Αλέξανδρος Ιόλας και χαρακτήρισαν την ζωή του.

Δωρητές

Η χειρονομία του Αλέξανδρου Ιόλα, μεγάλου ευεργέτη του Μουσείου, συνάντησε πολλούς υποστηρικτές. Γνωστοί συλλέκτες, η Μάγδα Κοτζιά, ο Franz Geierhaas, ο Αλέξανδρος και η Δωροθέα Ξύδη, ο Γιώργος Απέργης, ο Δημήτρης Μεϊμάρογλου και μαζί τους πάρα πολλοί καλλιτέχνες, συνεχίζουν να καταθέτουν συλλογές και έργα τους, με αποτέλεσμα η συλλογή του μουσείου να μεγαλώνει συνεχώς.

Επιθυμώντας να ευχαριστήσουμε όλους τους καλλιτέχνες δωρητές του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, οφείλουμε να τους διαβεβαιώσουμε ότι η αξιολόγηση των δημιουργιών τους είναι μεγάλη. Μέσα από την μορφική και εννοιολογική τεχνοτροπία των έργων τους δημιουργείται ένας θεμελιώδης επικοινωνιακός διάλογος, μια διαλεκτική σχέση, που επιτυγχάνει να επηρεάσει μέσα από τα εκπαιδευτικά προγράμματα τις ιδέες των νέων μαθητών. Γιατί η τέχνη μπορεί ακόμα να μεταδώσει προφητικά μηνύματα και να επηρεάσει την πολιτιστική συνείδηση των νέων.

Στους ευεργέτες του μουσείου πρώτη θέση κατέχουν ο Γιώργος Φιλίππου της Φιλκεράμ-Jοhnsοn, που φιλοξένησε το μουσείο και τη συλλογή του από το 1979 έως το 2001 και η εταιρεία Ι. Μπουτάρης και υιός Α.Ε., που επιβαρύνθηκε την οικονομική του στήριξη στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του.

Επίσης, στους μεγάλους χορηγούς συγκαταλέγονται η ΔΕΘ-Helexpo, που παραχώρησε χώρο στο Μουσείο (περίπτερο της ΔΕΗ) για τη στέγαση κατ’ αρχήν των περιοδικών του εκθέσεων, και από το 1999 έως το 2020, για την ανέγερση των τμηματικών του επεκτάσεων, κατ’ αρχήν με την επιχορήγηση του Οργανισμού Πολιτιστικής Πρωτεύουσας «Θεσσαλονίκη ‘97» και στη συνέχεια με την μεγάλη επιχορήγηση του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (EFTA) μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Ελληνικής Πολιτείας μέσω του Υπουργείου Οικονομικών και του Υπουργείου Πολιτισμού, το Ίδρυμα «Σταύρος Σ. Νιάρχος» που επιχορήγησε την οργάνωση της βιβλιοθήκης του μουσείου, αλλά και συνεχίζει να το υποστηρίζει στην εκθεσιακή του δραστηριότητα και συγκεκριμένα στην ανάδειξη της συλλογής του και παρουσίασή της στην Αθήνα και στο εξωτερικό.

Ιδιαίτερα σημαντικός για την ζωή του Μουσείου είναι ο θεσμός της χορηγίας και η συμπαράσταση της Πολιτείας. Το Υπουργείο Πολιτισμού δια του Υπουργού του και των υπηρεσιακών του στελεχών, εκτιμώντας την ανοδική πορεία του Μ.Μ.Σ.Τ. το στηρίζει ηθικά (υπογραφή Προγραμματικής Σύμβασης) και οικονομικά στις λειτουργικές του ανάγκες, αλλά και συμπράττει στην ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό του (Γ’ Κ.Π.Σ. Επιχειρησιακά Προγράμματα «Πολιτισμός, 2000-2008» και «Κοινωνία της Πληροφορίας» με την επιχορήγηση του οποίου πραγματοποιήθηκε ο κόμβος αυτός).

Σημαντικό έργο πραγματοποιούν οι χορηγοί, οι οποίοι επωμίζονται την οικονομική επιβάρυνση των δραστηριοτήτων του, των εκθεσιακών και των παράλληλων εκδηλώσεών του. Μεταξύ τους συγκαταλέγονται Κρατικοί Φορείς, Πιστωτικά Ιδρύματα, Πολιτιστικά Ιδρύματα, ιδιωτικές επιχειρήσεις και ιδιώτες, ΜΜΕ, αλλά και μεμονωμένοι υποστηρικτές, ιδιώτες και Αίθουσες Τέχνης.

Τα Διοικητικά Συμβούλια του Μακεδονικού Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης, Αρχιτεκτονικής και Βιομηχανικού Σχεδιασμού και του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, ευχαριστούν όλους όσους συμπαραστάθηκαν ηθικά αλλά και υλικά στις όχι πάντα εύκολες προσπάθειές τους. Χωρίς την αρωγή των ευεργετών, των χορηγών, των δωρητών, των καλλιτεχνών, των αιθουσών τέχνης, αλλά και των ιδιωτών που στηρίζουν διαρκώς τις πρωτοβουλίες του, το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης δεν θα μπορούσε να ανταποκριθεί στους στόχους και τα προγράμματά του.

Διοικητικό Συμβούλιο

Το ίδρυμα διοικείται από δεκατριμελές Διοικητικό Συμβούλιο και τα πρώτα μέλη του ιδρύματος ορίζονται σύμφωνα με το Καταστατικό του Ιδρύματος που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 469/21.06.1994,ως εξής:

  1. Μέλη ex officio:
    1. Ο εκάστοτε Αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης
    2. Ο εκάστοτε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης
    3. Ο εκάστοτε Πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης
  2. Δύο μέλη του θητεύοντος Διοικητικού Συμβουλίου του ιδρυτού Σωματείου που υποδεικνύονται από το ίδιο το Διοικητικό Συμβούλιο του Σωματείου
  3. Οκτώ μέλη τα οποία ορίζονται από το απερχόμενο κάθε φορά Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος

Μέλη του πρώτου Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος “Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης” ορίσθηκαν οι εξής:

  1. Ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης.
  2. Ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης.
  3. Ο Πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης.
  4. Αργύρης Μαλτσίδης
  5. Παναγιώτης Κόκκας
  6. Ξανθή Χόιπελ
  7. Ιωάννης Μπουτάρης
  8. Μαρία Δαμπασίνα (Λάγια)
  9. Αταλάντη Σιάγα
  10. Ματούλα Σκαλτσά
  11. Αικατερίνη Μιχαηλίδου
  12. Κατερίνα Καμάρα
  13. Αλεξάνδρα Μπουτάρη

Το νέο Διοικητικό Συμβούλιο του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης εκλέχτηκε από τα παρόντα απερχόμενα μέλη στην με αριθμό 107 συνεδρίαση της 11 Σεπτεμβρίου 2009 και συστάθηκε σε Σώμα κατά την με αριθμό 108 συνεδρίαση της 14 Σεπτεμβρίου 2009.

Από τα δεκατρία μέλη του Δ.Σ. τα τρία που ορίζονται ex officio με βάση τις ιδιότητές τους, σύμφωνα με το άρθρο 4 του Καταστατικού, ύστερα από την αντικατάσταση-εκπροσώπηση του κ. Μπακατσέλου, από τον κ. Εμμανουήλ Βλαχογιάννη, νόμιμο αναπληρωτή του και Α’ Αντιπρόεδρο ΕΒΕΘ είναι :

  1. ο κ. Βασίλης Γ. Γάκης, Αντιπρόεδρος Α, ως Αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης,
  2. ο κ. Δημήτριος Μπακατσέλος, Αντιπρόεδρος Β, ως Πρόεδρος της Διεθνούς έκθεσης Θεσσαλονίκης,
  3. ο κ. Εμμανουήλ Βλαχογιάννης, Μέλος, ως αντικαταστάτης-εκπρόσωπος του Προέδρου ΕΒΕΘ, νόμιμος αναπληρωτής του και Α’ Αντιπρόεδρος της Διοικητικής του Επιτροπής
Πρόεδρος:
Ξανθίππη Σκαρπιά-Χόιπελ
Αντιπρόεδρος Α :
Βασίλης Γ. Γάκης
Αντιπρόεδρος Β :
Δημήτριος Μπακατσέλος
Γ. Γραμματέας:
Κατερίνα Καμάρα
Ταμίας:
Πέτρος Ράσογλου
Μέλος:
Εμμανουήλ Βλαχογιάννης
Μέλος:
Μάρω Δαμπασίνα (Λάγια)
Μέλος:
Λορέττα Κωνσταντινίδου
Μέλος:
Αργύρης Μαλτσίδης
Μέλος:
Νίκος Ευθυμιάδης
Μέλος:
Ματούλα Σκαλτσά
Μέλος:
Νίκος Καλογήρου
Μέλος:
Κατερίνα Τσιγαρίδα
Αναπληρωματικά Μέλη
Τέλης Νανιόπουλος
Δημήτρης Καιρίδης
Ζαΐρα Παπαληγούρα-Ράλλη
Ανδρέας Τσώκας
Επίτιμο Μέλος:
Κόκκας Παναγιώτης
Καλλιτεχνικός Διευθυντής:
Ντένης Ζαχαρόπουλος, ιστορικός τέχνης
Art Management:
Χρήστος Σαββίδης
Διευθύντρια Διοίκησης:
Μαρία Τριανταφυλλίδου, αρχιτέκτων-μουσειολόγος